De Gerrit Rietveld Academie wilde van het gas af en vroeg zich af of meer panden in de straat daarmee zaten. Op verzoek van de academie en de gemeente Amsterdam nam GBC Zuidas de regie om te verkennen wat een collectieve route zou opleveren, gefinancierd uit de subsidieregeling Ruimte voor duurzaam initiatief en eigen uren.
Tussen juni 2025 en september 2026 brachten wij de warmtevoorziening van circa vijftien panden in kaart, actualiseerden wij de gaskaart, spraken wij eigenaren en gebruikers individueel en organiseerden wij een kennissessie met zes sprekers en 23 aanmeldingen. Meegewerkt hebben de gemeente, Stadsdeel Zuid, een ingenieursbureau, de Vrije Universiteit en de Nieuwe Rechtbank.
Vier scholen, kantoren, woningen, een rechtbank en een begraafplaats, met heel verschillende budgetten en toekomsthorizonnen, trekken hierin samen op. Zes panden zijn al aardgasvrij, zes willen wel maar lopen tegen een drempel aan, zoals investeringsruimte. Geen enkele partij wil op het gas blijven.
Ecologische impact
Dit is de eerste gebiedsgerichte warmteaanpak in het westelijke deel van Zuidas, waar tot nu toe alleen individuele eigenaren aan zet waren. Per pand is vastgelegd of er een gasaansluiting ligt en waarvoor dat gas dient, en er liggen drie routes op tafel: het warmtenet, eigen warmte-koudeopslag en stapsgewijze elektrificatie.
Belangrijker is wat de verkenning blootlegde. Netcongestie is hier inmiddels de zwaarste technische drempel. En elk pand dat op eigen houtje elektrificeert verhoogt de winterpiek en verkleint tegelijk de gezamenlijke business case voor een warmtenetaansluiting.
Daar komt een ongemakkelijke bij: het warmtenet draait nu grotendeels op restwarmte van afvalverbranding, waardoor juist de partijen met een Paris Proof-doelstelling er niet op kunnen aansluiten zonder hun eigen doel te ondermijnen.
Die volgorde-afhankelijkheid bepaalt nu het advies, en is de reden om het vervolg niet uit te stellen: hoe langer partijen los besluiten, hoe kleiner de collectieve oplossing wordt.
Maatschappelijke impact
Aan deze straat staan vier scholen: de Gerrit Rietveld Academie, het Geert Groote College, de Geert Groote School en de Tweede Openluchtschool. Met een begraafplaats, woningen en een rechtbank erbij is dit het minst vanzelfsprekende stuk Zuidas. Die scholen zitten aan tafel, want het gaat over de gebouwen waarin de volgende generatie leert.
Juist daar loopt de transitie vast op ongelijkheid. Een aansluiting op stadsverwarming kost voor een van de Rietveld-panden circa 150.000 euro. Scholen hebben die ruimte niet en kunnen niets doorbelasten. Andere partijen weten niet of zij hier over vijf jaar nog zitten, omdat uitkoop en sloop reëel zijn.
Wij hebben draagkracht en tijdshorizon daarom expliciet in het advies opgenomen. Elk profiel krijgt een route die het kan dragen, en een financieringsroute voor maatschappelijk vastgoed staat als harde randvoorwaarde. Zonder die route haken de scholen af en houdt de straat geen collectief over.
ZIchtbaarheid
Het project is vanaf het begin open gedeeld. Op 11 augustus 2025 verscheen een nieuwsbericht op de site van GBC Zuidas met een open oproep aan alle organisaties in de straat. Daarna volgden een introductiemail aan de bekende stakeholders en een fysiek gebiedsbezoek, waarbij panden zijn langsgelopen om partijen ter plekke te informeren.
De kennissessie van 13 mei 2026 bracht eigenaren, gebruikers, de gemeente, het stadsdeel en drie kennispartijen voor het eerst gezamenlijk om de tafel. Koplopers uit de straat vertelden hun eigen verhaal: de Nieuwe Rechtbank over warmte-koudeopslag gecombineerd met stadsverwarming, EDGE over het eigen bodemenergiesysteem en over netcongestie. Op 20 mei kregen alle deelnemers een terugkoppeling.
Het tussenrapport ging naar Stadsdeel Zuid en is doorgeleid naar de stadsdeelvoorzitter. De bevindingen worden ingebracht bij de herziening van de Warmtetransitie Visie en bij de warmtestrategie voor Zuidas. Daarnaast is contact gelegd met BIZ Knowledge Mile over een vergelijkbaar traject elders.
Schaalbaarheid
De aanpak is opgezet om herhaald te kunnen worden. Wat overdraagbaar is, is niet de techniek maar de methode: eerst de gasaansluitingen per pand in beeld, dan individuele gesprekken in plaats van meteen een gezamenlijke sessie, en pas collectief optrekken wanneer partijen hun eigen situatie scherp hebben.
Dat laatste was een correctie op ons oorspronkelijke plan en bleek de belangrijkste les. Te vroeg over collectiviteit praten schrikt partijen af.
De tweede overdraagbare les is de indeling naar draagkracht en tijdshorizon in plaats van naar gebouwtype. Die matrix werkt in elke straat met gemengd eigendom.
GBC Zuidas maakt deel uit van een landelijk netwerk van lokale Green Business Clubs, waarvan er drie in Amsterdam actief zijn, en de aanpak is bewust als blauwdruk opgezet. Het vervolg, een haalbaarheidsstudie met cofinanciering van de deelnemende panden, gebruikt dezelfde subsidieroute die voor elke andere Amsterdamse buurt openstaat.
